Rejestr zabytków prowadzi wojewódzki konserwator zabytków. Wpis do rejestru jest realizowany po przeprowadzeniu postępowania na podstawie decyzji konserwatora lub na wniosek właściciela nieruchomości. Informacja o wpisie do rejestru zabytków jest też wpisywana do księgi wieczystej nieruchomości.
Oprócz rejestru zabytków funkcjonuje również gminna ewidencja zabytków. Mimo że są prowadzone działania w celu ujednolicenia obu spisów, to ciągle funkcjonują one niezależnie.
Ewidencja zabytków jest obszerniejszym spisem, a to oznacza, że nieruchomość, która jest w gminnej ewidencji zabytków, nie musi być jednocześnie wpisana do rejestru. Gminną ewidencję zabytków prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta, a wpis do niej jest realizowany na podstawie zarządzenia władz samorządu.
W jaki sposób wpis do rejestru chroni nieruchomość
Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami za nieruchomość zabytkową uznaje się nieruchomość, która ma wartość historyczną, artystyczną lub naukową, a jej zachowanie leży w interesie społecznym, ponieważ jest dziełem człowieka i stanowi świadectwo minionej epoki.
Właściciel nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków jest zobowiązany:
- zabezpieczyć ją i utrzymywać w jak najlepszym stanie;
- korzystać z nieruchomości w sposób zapewniający trwałe zachowanie jej wartości;
- zapewnić specjalistom dostęp do nieruchomości i możliwość przeprowadzenia badań naukowych oraz opracowania dokumentacji.
Ograniczenia spowodowane wpisem nieruchomości do rejestru
Budynku wpisanego do rejestru zabytków nie można wyburzyć. Prace takie można przeprowadzić jedynie w sytuacji, gdy obiekt zostanie wykreślony z rejestru, a to może nastąpić w sytuacji, gry został on zniszczony w takim stopniu, że utracił wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Postępowanie o wykreślenie z rejestru zabytków jest wszczynane z urzędu na wniosek właściciela nieruchomości. Wykreślenia dokonuje generalny konserwator zabytków w imieniu ministra.
Realizacja robót budowlanych takich jak remont, przebudowa, adaptacja czy modernizacja, jeśli wymaga uzyskania pozwolenia na budowę, to musi zostać wcześniej ustalona z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Do wniosku o wydanie pozwolenia na przeprowadzenie prac budowlanych należy dołączyć uzyskaną wcześniej zgodę, która będzie określać zakres planowanych działań.
W przypadku robót realizowanych na zgłoszenie należy się liczyć z możliwości sprzeciwu i koniecznością uzyskania pozwolenia na wykonania robót budowlanych. Z takim obowiązkiem możemy mieć do czynienia w sytuacji, gdy planowane prace mogę spowodować pogorszenie stanu zachowania zabytku.
Mniej formalności będziemy musieli spełnić w przypadku nieruchomości, która nie jest wpisana do rejestru zabytków, a jedynie figuruje w gminnej ewidencji. W takim przypadku przeprowadzenie remontu o niewielkim zakresie, który nie będzie w znacznym stopniu ingerować w stan i wygląd nieruchomości, nie będzie wymagało uzyskanie pozwolenia na budowę ani pozwolenia konserwatorskiego.
